Wielkopolski Park Narodowy Mosina

Wielkopolski Park Narodowy to ponad 7,5 tysiąca hektarów lasów, jezior i pagórków polodowcowych rozciągających się tuż pod Poznaniem. Jeden z najstarszych parków narodowych w Polsce – powstał w 1957 roku – chroni typowy krajobraz ukształtowany przez lodowiec sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat. To miejsce dla tych, którzy szukają szybkiej ucieczki z miasta w tereny, gdzie można spokojnie przejść się leśnym szlakiem, poobserwować ptaki nad jeziorami albo po prostu odpocząć od miejskiego zgiełku.

Park leży w trójkącie miast Luboń-Mosina-Stęszew, zaledwie 20 kilometrów od centrum Poznania. Mosina stanowi jedną z głównych bram wejściowych do parku i doskonałą bazę wypadową – stąd prowadzą szlaki piesze i rowerowe w głąb leśnych ostępów.

Krajobraz stworzony przez lodowiec

Teren parku to prawdziwa lekcja geologii w terenie. Lodowiec, który cofał się stąd około 10-15 tysięcy lat temu, zostawił po sobie fascynujący krajobraz. Osowa Góra – najwyższe wzniesienie parku – sięga 132 metrów nad poziomem morza. Dla Wielkopolski to całkiem sporo.

Przez park przebiega fragment ozu Bukowo-Mosińskiego – najdłuższego w Polsce, mierzącego 374 kilometry. Oz to taka naturalna, wijąca się „kolejka” z piasku i żwiru, która powstała w szczelinie lodowca. Wygląda jak nasyp kolejowy, tylko stworzony przez naturę. Oprócz tego są tu drumliny – małe eliptyczne pagórki – oraz liczne głazy narzutowe przywleczone przez lodowiec z północy.

W parku znajduje się 12 jezior polodowcowych. Największe to Góreckie z dwiema wyspami, a także Budzyńskie, Skrzynka i Kociołek. Większość z nich to jeziora eutroficzne – bogate w substancje odżywcze, przez co rozwijają się w nich bujne zbiorowiska roślin wodnych i bagiennych.

Budynek Dyrekcji Parku w Jeziorach to dawna rezydencja Artura Greisera – namiestnika tzw. Kraju Warty podczas II wojny światowej. Po wojnie służył jako prewentorium dla dzieci z chorobami płuc.

Co można zobaczyć i zrobić w parku

Przez Wielkopolski Park Narodowy prowadzi pięć znakowanych szlaków pieszych o różnej długości i trudności. Najdłuższy ma ponad 14 kilometrów i prowadzi z Osowej Góry przez Jeziory aż do Puszczykówka. Można też wybrać krótsze trasy – idealne na kilkugodzinny spacer.

Szlaki są dobrze oznakowane i prowadzą przez najciekawsze zakątki parku. Mijają jeziora, przeprowadzają przez lasy bukowe i dębowe, pozwalają zajrzeć do 18 obszarów ochrony ścisłej (choć tam wstęp jest oczywiście zabroniony). Na trasach ustawiono tablice informacyjne, więc można się czegoś dowiedzieć o lokalnej przyrodzie.

W Jeziorach, w centralnej części parku, mieści się Muzeum Przyrodnicze. Otwarto je w 1998 roku jako kontynuację starszej placówki z Puszczykowa. Ekspozycja zajmuje cztery sale na parterze budynku Dyrekcji. Pokazuje przyrodę parku – od drobnych bezkręgowców po ssaki. Dla posiadaczy Mosińskiej Karty Mieszkańca bilet kosztuje symboliczną złotówkę.

Z Mosiny można ruszyć szlakiem rowerowym lub wybrać się na spływ kajakowy doliną Warty. W samej Mosinie warto zajrzeć na rynek – zachował średniowieczny układ z czworobocznym placem otoczonym XIX-wieczną zabudową. Jest tu też kąpielisko, wieża widokowa i stacja drezyn.

Przyroda parku – od mikroskopijnych ślimaków po bobry

W parku występuje ponad 1100 gatunków roślin i około 40 gatunków ssaków. Bezkręgowców jest jeszcze więcej – stwierdzono tu około 4000 gatunków, choć naukowcy podejrzewają, że to nie koniec odkryć.

Wśród mięczaków – a jest ich tu ponad 100 gatunków – szczególnie cenne są mikroskopijne ślimaki z rodziny poczwarówkowatych. Poczwarówka jajowata i zwężona to drobne stworzenia mierzące zaledwie kilka milimetrów, ale ich obecność świadczy o czystości środowiska. Są niezwykle wrażliwe na zanieczyszczenia i zmiany w ekosystemie.

W jeziorach rozwijają się różnorodne rośliny wodne – od całkowicie zanurzonych jak wywłócznik kłosowy i rogatek sztywny, po szuwary przy brzegach. Park chroni też 32 drzewa pomnikowe i jeden głaz narzutowy.

Park odwiedza rocznie ponad milion turystów, co czyni go jednym z najchętniej odwiedzanych parków narodowych w Polsce.

Dla kogo jest ten park

Wielkopolski Park Narodowy to miejsce uniwersalne. Rodziny z dziećmi znajdą tu łatwe, płaskie szlaki nadające się do spacerów z wózkiem (choć nie wszędzie). Dzieci lubią szukać głazów narzutowych i obserwować kaczki na jeziorach.

Miłośnicy przyrody docenią różnorodność ekosystemów i możliwość obserwacji ptactwa wodnego. Wiosną i jesienią nad jeziorami zatrzymują się przelotne stada ptaków. Fotoamatorzy znajdą tu ciekawe kadry o każdej porze roku – od mglistych poranków nad Góreckim po jesienne barwy liści.

Rowerzyści mają do dyspozycji szlaki prowadzące przez park i jego okolice. Trasy nie są szczególnie wymagające technicznie – teren jest pagórkowaty, ale bez ekstremalnych podjazdów. Z Mosiny można dojechać do większości ciekawych punktów parku.

Park działa przez cały rok i każda pora ma swój urok. Latem można połączyć spacer z kąpielą w jednym z jezior (poza tymi objętymi ochroną). Zimą zaśnieżone szlaki są równie piękne, choć trzeba liczyć się z błotem podczas odwilży.

Historia i ochrona przyrody

Park powstał w 1957 roku i początkowo obejmował 9600 hektarów, z czego pod zarządem parku było około 5100 hektarów. W 1996 roku zmieniono jego granice – obecnie powierzchnia wynosi 7584 hektary, a wokół wyznaczono otulinę o powierzchni 14 840 hektarów.

Utworzenie parku miało chronić unikalne ekosystemy leśne i jeziorowe przed postępującą urbanizacją okolic Poznania. Dzięki temu zachowały się tu naturalne zbiorowiska roślinne i zwierzęce, które w innych miejscach regionu już dawno ustąpiły miejsca osiedlom i polom uprawnym.

18 obszarów ochrony ścisłej o łącznej powierzchni 260 hektarów to miejsca, gdzie przyroda pozostawiona jest sama sobie. Wstęp tam jest zabroniony, co pozwala na obserwację procesów naturalnych bez ingerencji człowieka.

Praktyczne informacje – jak dojechać i ile czasu poświęcić

Do Mosiny – głównej bramy parku – najwygodniej dojechać pociągiem z Poznania. Podróż zajmuje kilkanaście minut. Ze stacji kolejowej w Mosinie do parku jest około 2-3 kilometry – można iść pieszo lub dojechać rowerem.

Samochodem z Poznania trzeba jechać na południowy zachód drogą krajową S5, a następnie skręcić w drogę wojewódzką 311. Do siedziby Dyrekcji w Jeziorach można dojechać też od strony Lubonia drogą wojewódzką 430 połączoną z autostradą A2. Parking przy Muzeum Przyrodniczym jest bezpłatny.

Muzeum Przyrodnicze w Jeziorach – bilet normalny: informacje o cenach najlepiej sprawdzić na stronie parku, dla posiadaczy Mosińskiej Karty Mieszkańca: 1 zł. Muzeum otwarte jest w godzinach pracy Dyrekcji Parku – warto sprawdzić aktualne godziny przed wizytą.

Wstęp na szlaki turystyczne jest bezpłatny, ale obowiązuje regulamin udostępniania parku. Nie można schodzić ze szlaków, rozpalać ognisk, hałasować czy zostawiać śmieci. Psy tylko na smyczy.

Na krótki spacer jednym ze szlaków wystarczy 2-3 godziny. Jeśli ktoś chce przejść dłuższą trasę z przerwą na odpoczynek nad jeziorem i wizytę w muzeum, warto zarezerwować pół dnia. Rowerem można objechać większą część parku w ciągu 4-5 godzin.

Przed wizytą warto zajrzeć na oficjalną stronę Wielkopolskiego Parku Narodowego (wpn.gov.pl), gdzie są aktualne informacje o stanie szlaków, eventach edukacyjnych i ewentualnych zamknięciach części tras. Park współpracuje z Gminą Mosina i wydaje bezpłatny kwartalnik o przyrodzie parku – można go czytać na urządzeniach elektronicznych.